Orta sınıf neden “borsa” ve “bitcoine” bel bağlamak zorunda?

Enflasyonun canavarlaştığı ve gelecekle ilgili ister istemez karamsarlaştığımız bir dönemde, neden borsa ve bitcoin gibi mecralara merak sağlarız? Bu mecraların sağlayabileceği refahın belirsizliği, insana verdikleri umutla ters orantılıdır çünkü. Kriz dönemlerinde paradan çok umuda ve hayallere ihtiyacımız vardır.

Öyleyse borsa ve bitcoin gibi yeni beyaz yaka hobilerinin, psikolojik savunma mekanizmaları ile ilişkili olduğunu söyleyebiliriz. Geleceksizleştirilen orta ve orta-alt sınıf, düzenin içinde bir gelecek göremiyorsa, akşamları Netflix’ten aldığı uyuşturucuyu gündüz de ekonomik bir sakinleştiriciyle tamamlamalıdır.

Burada tam da umudun insanı zehirlemesi ile karşılaşırız. Evet, arzu çoğu zaman yanıltıcıdır ve insan hayallerine ulaşmayı değil onların peşinden koşmayı sever. Ama ya artık ne kovalayacak ne de kaçarak enerjimiz kalmadıysa? Alalacele çırpınıyor ve akıl sağlığımızı korumaya çalışıyorsak?

Geleceksizleştirilen orta sınıfın hayal kurma ihtiyacı, gerçeklik artık dayanılmaz olduğundan bir psikolojik sağaltımdır. En fakirleştiğimiz dönemde borsaya gireriz. Çünkü umut maddiyatını kaybetmiştir artık.

Orta sınıf ve hayal gücü

Orta sınıfın genel psikolojisi, bu bağlamda önem kazanır. Orta sınıf, çıkarları bakımından burjuvazi – girişimciler ile işçi sınıfı arasında bulunur. Halbwachs’a göre orta sınıfın işçi sınıfından en önemli farkı, kendisini girişime tabi olarak görmesi ve şirketi sahiplenmesidir. (Toplumsal Sınıflarin Psikolojisi, s.125)

Orta sınıf bu aidiyete sahip olmak için güdülenir, çünkü bu teknik elemanlar patronun yokluğunda çoğu zaman operasyonları yürütmekte, şirkete kar ve zarar ettirmekte ya da şirket adına müşterilerle görüşmeler yapmaktadır. Bu yüzden orta sınıf işverene aidiyetini de sunar. Tabii ister istemez orta sınıfın hayalleri de bu yaşam tarzı ile ilişkilenir.

Kimi bakımlardan burjuvaziye yaklaşan pek çok ücretli çalışan; tasarruf ve sorumluluk gayretleri ile yatırım ve yaşam sigortası vasıtasıyla mali durumlarını yavaş yavaş iyileştirmeyi ve yaşlandıkları zaman, görece güvenli bir yaşama ve fazla masraflı olmayan birkaç hobiye sahip olmayı ümit eder… Aynı zamanda çocuklarını da düşünürler… (ve onların sınıf atlamaları için) fedakarlıklarda bulunurlar. Netice itibariyle… onlarda … soyluluk mertebesine yükselmenin burjuva çevresinde görülen azmi bulunmaktadır. Ve içinde bulundukları bağlılık durumuna katlanabilmeleri için, ileride ailelerinin yüksek bir sınıfa girmelerinin mümkün olduğunu düşünmeye ihtiyaçları vardır.

Maurice Halbwachs, Toplumsal Sınıflarin Psikolojisi, s.128

Böylece orta sınıfın hayal kurma ihtiyacının, onun sınıfsal karekterinin temelinde olduğunu görüyoruz. Günümüzde bu sınıfın ekonomik gücünün giderek erimesi ve geleceğin giderek daha umutsuz hale gelmesi, bu hayallerin bitcoin ve borsa gibi alanlara yönelmesine sebep olmuş olabilir.

Kapitalizm ve tekeliyet çağı

Günümüzde deneyimlediğimiz orta sınıfın fakirleşmesi süreci, bu sınıf üyelerinin gerçeklikle bağlantılarının sorunsallaşmasına yol açmış olabilir. Bu ne manaya gelir? Tabii ki bu grubun üyelerinin gerçeklikle bağlantılarının koruyabilmek için giderek daha fazla hayalgücü, din, alkol vs. gibi efsunlara ihtiyaç duymasına.

Çağın ekonomik – politik analizini yapmak burada mümkün olmayabilir, ama en azından şunu söyleyebiliriz: Kapitalizmin bugün geldiği aşamada liberal özgürlük söylemi gerçekliğini yitirmiştir. Çünkü artık ne küçük girişimci için zenginleşmek kolaydır, ne de orta alt sınıf ve çocukları için hayatlarını güvenceye almak ve sınıf atlamak.

Günümüzde kendilerine ekonomik olarak sömürülebilecek veri paketleri olarak davranılan insanların ticareti yapılır. Böylelikle insanlar bizzat meta haline getirilir.

Byung-Chul Han, Psikopolitika: Neoliberalizm ve Yeni İktidar Teknikleri, 72

Öyleyse kapitalizmin, toplumun geniş kesimleri için bugün hiç de rasyonel ve verimli olmadığını söyleyebiliriz. Bu irrasyonellik, sanki duygu ve düşünce dünyamıza da sirayet eder. Ne de olsa yanlış hayat doğru yaşanamaz. Ancak yanlışlar arasında yanlış tercih edilebilir.

Hayaller ülkesine kaçış

Sonuç olarak, günümüzde orta alt sınıfın çok güçlü bir (gerçekliğe dayanabilmek için) gerçeklerden kaçış güdüsüne sahip olduğu söylenebilir. Bu güdü, günümüzde komplo teorisi aklının ve bu tarz hikayelerin neden talep gördüğünü de açıklar. Çünkü üst akıl komplo teorisi ile orta alt sınıfa güçlü bir hikaye ve anlam dünyası sunar.

İşte, aynı anlam dünyasının bir başka sunuluşunun da bitcoin ile zengin olma hayali olduğunu iddia ediyorum. Üstelik bu hayal, genç orta alt sınıfa bir zeka pırıltısı gösterme, köşeyi yüksek teknoloji ile dönme şansı da verir. Ama köşe aynı köşedir. Dünya da aynı dünyadır. Olsa olsa köşeyi dönenlerin kim olduğu değişebilir, köşeyi dönen sayısı aynı kalacaktır. (Hatta azalacaktır.)

Üstelik bu savunma mekanizması yararsız da değildir, kişinin dünyanın adaletsizliğine katlanmasına yardım eder. Ama bu hayallerin peş peşe gelmesinin kötü yanı, kişinin içine düştüğü bataklığı fark etmesini ertelemesidir. Bu durumda bataklıktan kurtulma şansımız azalır.

Öyleyse önümüzde iki seçenek var: güçsüz kaldığımızda hayallere kapılıp uykuya dalmak isteyebiliriz. Yahut gücümüzü toplayıp yaşamın direnmek olduğunu hatırlayabiliriz. Her iki tavır da yaşama dahildir. Bu tavırlardan hiçbirinde kendimizi tamamen kaybedip uykuya yaslanmamalıyız.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: