Kierkegaard en umutsuz aşık mıydı?

Kierkegaard, ünlü eseri Korku ve Titreme‘de İbrahim’in fedakarlığını derinlemesine tartışır ve bu hamlenin yüceliğini bizzat kendi yaşamı ile uygulamaya koyar: Kierkegaard sevdiği kadınla nişanlandığı halde nişanı bozar. Peki düşünür, sevdiği kadınla geleceğini neden feda eder? Bu fedakarlık ile neyi kazanmayı umut etmişti?

Kierkegaard kendisini, bir nevi Sokrates haline getirmiş ve Kopenhag sokaklarını mesken edinmişti. Babasından kendisine ulaşan laneti ise, belki de cümlelerinin parlaklığına eşlik eden gölgelerle karşılar. Bu gölgeler düşünürün yaşamını hem karartır hem de zenginleştirir. Belki de bu gölgeleri kabul etmesi de bir feda hamlesi olarak görülebilir.

Fakat en önemli feda hamlesini aşk hayatında gerçekleştirir Kierkegaard. Ancak İbrahim’in aksine, bir kadının kalbini kıran Kierkegaard feda hamlesinden sonra hiçbir şey kazanamaz: Yalnızlık dışında!

Varoluşçuluk ve kaygı

Varoluşçuluğun kurucularından sayılan Kierkegaard, her zaman kaygıyı ve varoluş sancısını düşüncesinin merkezine almıştı. Kaygı düşünce için önemliydi, çünkü gündelik hayatın sürekliliğini kesintiye uğratıyor ve bizi kendimizle yüzleştiriyordu.

Kierkegaard’ın bu hamlesi aynı zamanda Hegelcilige güçlü bir karşı çıkıştı. Hegel varlığı düşüncenin gerçekleşme tarihi olarak olduğundan, Platoncu idealizmi en uç noktasına taşımıştır. Düşünce ve varlık birbirine çevrilebilir ise, bu birliktelik ile duyguları oyun alanının dışına atmak mübahtır. Kierkegaard’a göre ise bu düşünce son derece yanlıştı.

Çünkü insan, ancak kat’ettiği yol ve yüzleştiği acılarla birlikte büyüyüp gelişebilir varoluşçu düşünce için. Düşüncenin yaşamın ve hatta felsefenin merkezinde olduğunu sanmak ise, en iyi ihtimalle naifliktir Kierkegaard’a göre.

Tam da bu yüzden, felsefe açıklanamaz olanı, yani fedakarlığı ve iman hamlesini anlamaya çalışmalıdır. Çünkü insan ancak cesaret edebildikleri ve katlandığı acılarla olgunlaşır.

Kierkegaard heykeli.

İbrahim’in iman hamlesi

Korku ve Titreme, İbrahim’in öyküsünü tartışmaya açar. Kitabın sorusu şudur: İbrahim neden yücedir ve nasıl imanın babası olmayı hak etmiştir? Seçildiği için mi büyüktü İbrahim yoksa seçtikleri için mi?

Kierkegaard İbrahim’in çocuğunu kurban etmek için çıktığı yolculuğun kutsallığına değil, bu yolculuk sırasındaki ruh haline odaklanır. İbrahim şüphesiz kaygı ve korku içerisindeydi. Kierkegaard’a göre, ”… enteresan ve bir insanın hayatının enteresan olması bir sanat değil kaderin biçtiği bir ayrıcalıktır ve ruhun dünyasındaki her ayrıcalık gibi ancak derin ızdırapla kazanılabilir.” (Korku ve Titreme, 110)

Üstelik absürt olanın tam ortasındaydı İbrahim. Çünkü Tanrı ona imanın babası olmayı vaad etmiş ama şimdi çocuğunu kurban çetmesini istemişti. Öyleyse soyu nasıl devam edecekti? Ayrıca feda edeceği yaşlılığında kavuştuğu tek oğlu ve en kıymetli hazinesiydi.

İbrahim’in içinde olduğu çelişkiler çözümsüzdür. Tanrı onun çocuğunu kurban olarak alacaksa neden ona yaşlılığında babalığı tattırmıştı? İbrahim bu sözü nasıl verebilmişti? Ve şimdi bu sözü nasıl tutacaktı? En sevdiğini nasıl kurban edecekti?

Ama İbrahim bunca absürdün içinde saçma olana tutunur ve imkansız olanı yapar. Kendi sevgili oğlunu ve onun soyunu feda ederek kazanır. Mantıksız ve kendi çıkarına aykırı olsa da fedakarlığı seçer ve böylece iman sıçrayışını gerçekleştirir. İşte felsefenin açıklayamayacağı tam da budur.

İbrahim’in bizim gözyaşlarımıza nasıl ki hiç ihtiyacı yoksa, Meryem’in de bizim hayranlığımıza hiç ihtiyacı yok; çünkü ne Meryem bir kadın kahramandı, ne de İbrahim bir erkek kahraman; ancak ikisi de muhtaçlık ve meşekkat ve paradokstan uzak oldukları için büyükleşmediler, aksine bizzat onları destek yaptılar ve böylece onla aşarak büyükleştiler.

Kierkegaard, Korku ve Titreme, 91

Kierkegaard’ın feda hamlesi

Kierkegaard, absürt olanı kendi yaşamına da uygular. Aşık olduğu nişanlısını terk eder ancak yaşamının geri kalanında ona sadık kalır, nişanlanmaz ya da evlenmez.

Bu ayrılığa karar verirken aklında ne vardı acaba? İbrahim gibi sevdiğini feda ederek yeniden kazanmayı mı düşünmüştü? Ya da sevdiğinden vazgeçerek kendi mutluluğunu mu feda etmişti?

İbrahim İshak’ı tüm kalbiyle sevmelidir, Tanrı İshak’ı ondan istediği için mümkünse daha da çok sevmelidir, ancak o zaman onu kurban edebilecek; zira Tanrı’ya aşkının paradoksal karşıtı olarak İbrahim’in eylemini, bir adağa dönüştüren şey, İshak’a aşkıdır.

Korku ve Titreme, Kierkegaard, s.99

Cevabı bilemeyiz. Ama sevdiğimiz kişinin bizi, biz ondan vazgeçtikten sonra sevmeye devam etmesini beklemek, fazla romantik bir hareket olabilir. Çünkü sevgi güzellik, nezaket ve şirinlik içinde serpilir ve sürer.

Birisinin sırf Kendi’m olduğum için, eylemlerimden bağımsız olarak, beni sevmesini nasıl bekleyebilirim? Bir kişi kendisini bir başkasına bu denli adayabilir mi ya da adamalı mi?

Üstelik ben dediğim şey bile bu kadar belirsiz ve değişkense. Birisi kendisini bana nasıl adayabilir, insan ilişkisi karşılıklılığa dayanırken, nasıl olur da karşılıksız aşk mümkün olabilir? Öyleyse burada romantizmin sınırlarına dayandığımızı söyleyebiliriz.

Sonuç: Romantizm ve kumar

Sonuç olarak, Kierkegaard’ın düşüncesinin özgünlüğünü ve ufuk açıcılığını takdir etmeliyiz ancak bu düşüncenin en uç noktasına götürüldüğünde bazı sorunlara yol açtığını söyleyebiliriz. Bunu bizzat Kierkegaard’ın aşk hayatında da gözlemledik 🙂

Romantik tavır, fedakar ve şövalye ruhludur. Fakat fedakar ve diğerkam mıdır? Bundan emin değilim. Romantizm yüksek kumarlar oynasa da, haklılığından her zaman emindir. Bu yüzden de kazandığında başarısının, kaybettiğinde ise girdiği riskin ve karşı tarafın haksızlığının tadını çıkarır.

Tam da bu yüzden, romantik şövalyenin iki yüzlü bir kumar oynadığını düşünüyorum. Romantik tam tatmini arama cesaretini gösterdiğini sansa da, bu aslında korkaklıktır ve İbrahim’in cesareti ile hiçbir ilgisi yoktur.

Fakat belki de, Kierkegaard gibi düşünebilmek ve onun ürettiklerini üretebilmek için, onun hayatını yaşamak gerekiyordu. Bu yüzden onun tercihlerini yanlışlık anları olarak değil, onu Kierkegaard yapan anlar olarak görmek gerekir belki de. Hepimizin hayatı böyle anlarla dolu değil mi?

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: